Ο ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου βρίσκεται στη βορειοδυτική απόληξη του οικισμού Δασωτού (Κουμανίτσι), ο οποίος είναι κτισμένος σε απόσταση περίπου 48 χιλιομέτρων βορειοδυτικά της Δράμας, σε υψόμετρο 630 μέτρων. Ο ναός χρονολογείται στο έτος 1870, βάσει νεότερης επιγραφής σε μαρμάρινη πλάκα εντοιχισμένη στη νοτιοδυτική γωνία του κτίσματος, η οποία πιθανότατα κάλυψε ή αντικατέστησε την αρχική χρονολογική επιγραφή.
Ο ναός ανήκει στον τύπο της τρίκλιτης ξυλόστεγης βασιλικής με στοά και υπερκείμενο γυναικωνίτη στη δυτική πλευρά, ενώ στο μέσο του κεντρικού κλίτους φέρει ξύλινο φανό. Το ισόγειο της στοάς έχει αλλοιωθεί σε μεγάλο βαθμό, καθώς πιθανώς στις αρχές της δεκαετίας του 1960 τα τοξωτά ανοίγματά της κλείστηκαν με τοιχοποιία, πλην του νοτίου, ενώ το βόρειο ήμισυ της στοάς έχει πλήρως κτιστεί.
Τα αρχικά μικρά ορθογώνια παράθυρα του βόρειου και του νότιου τοίχου, τέσσερα σε κάθε πλευρά, διευρύνθηκαν σημαντικά πριν από περίπου σαράντα χρόνια, με εξαίρεση τα δύο που αντιστοιχούν στα παραβήματα. Το αρχικό δάπεδο έχει αντικατασταθεί από μωσαϊκό. Αντιθέτως, διατηρούνται στην αρχική τους μορφή ο τετράφυλλος φεγγίτης πάνω από την κόγχη του ιερού βήματος, τα δύο παράθυρα της δυτικής πλευράς του ορόφου, εκατέρωθεν του καμπαναριού, καθώς και το μικρό παράθυρο του βόρειου τοίχου στο τμήμα που καταλαμβάνει ο όροφος. Το αντίστοιχο νότιο παράθυρο έχει κλειστεί με τοιχοποιία.
Στο μέσο της δυτικής πλευράς της στοάς υψώνεται πυργοειδές κωδωνοστάσιο, σύγχρονο με τον υπόλοιπο ναό, με ισόγειο και δύο ορόφους, το οποίο προβάλλεται στις τρεις πλευρές του (βόρεια, δυτική και νότια), ενώ η ανατολική πλευρά του συνέχεται με τη στοά.
Από το αρχικό τέμπλο του ναού διατηρείται στη θέση της –και επιστέφει το νεότερο τέμπλο– μόνο η ξυλόγλυπτη ζώνη της επίστεψης με παράσταση του δράκοντα, τα Λυπηρά και τον Εσταυρωμένο. Κάτω από τον Εσταυρωμένο, εντός μεταλλίου με την παράσταση της νεκροκεφαλής (κάρας) του Αδάμ, αναγράφεται η χρονολογία 1877, η οποία ασφαλώς αφορά το έτος κατασκευής του τέμπλου.
Διατηρούνται επίσης δέκα δεσποτικές εικόνες του αρχικού τέμπλου, οι οποίες έχουν αναρτηθεί εντός νεότερων πλαισίων στην εσωτερική πλευρά του στηθαίου του γυναικωνίτη προς τον κυρίως ναό. Στον ίδιο χώρο εκτίθεται και μία ακόμη δεσποτική εικόνα, όμοιας τεχνοτροπίας, με χρονολογία 1948. Στον γυναικωνίτη φυλάσσονται τα αρχικά γραπτά βημόθυρα της Ωραίας Πύλης, με την παράσταση του Ευαγγελισμού –τον αρχάγγελο Γαβριήλ και την Παναγία εντός ωοειδών μεταλλίων– να καταλαμβάνει το κύριο τμήμα τους, ενώ στο άνω μέρος αποδίδονται οι προφητάνακτες Σολομών και Δαβίδ.
Στον ίδιο χώρο φυλάσσονται ακόμη εξαπτέρυγα, σταυρός λιτανείας και λιτανευτική εικόνα της Παναγίας, τα οποία ανήκουν στην αρχική ξυλόγλυπτη σκευή του ναού. Πολλές μικρές φορητές εικόνες, που χρονολογούνται στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα και είναι σύγχρονες των αρχικών δεσποτικών εικόνων –πιθανότατα εικόνες επιστυλίου– είναι αναρτημένες ως προσχηματικές εικόνες στο νεότερο τέμπλο ή φυλάσσονται στον γυναικωνίτη.
Ο ναός είναι επιχρισμένος (σοβαντισμένος) εσωτερικά και εξωτερικά, γεγονός που δεν επιτρέπει τη διαπίστωση της ύπαρξης και της έκτασης τυχόν αρχικού ζωγραφικού διακόσμου. Κατά τα τελευταία χρόνια έχουν τοιχογραφηθεί εν μέρει οι πλευρικοί τοίχοι του ιερού βήματος, ενώ επαναζωγραφίστηκαν ο Παντοκράτορας στην ημισφαιρική κάλυψη του φανού και η παράσταση της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο υπέρθυρο προσκυνητάρι πάνω από τη νότια εξωτερική είσοδο.
Πληροφορίες : Βασίλης Μεσσής, από το ειδικό βιβλίο-λεύκωμα «Από πέτρα και ξύλο σε σάρκωμα και γλυκασμό».
