Ένα αρχιτεκτονικό φάντασμα
Στα δυτικά του ορεινού οικισμού του Γρανίτη, του Δήμου Νευροκοπίου, στο τέλος ενός όμορφου μονοπατιού που ξεκινά μέσα από το χωριό, στέκει σήμερα ο ερειπιώνας του περίφημου «Σανατορίου Γρανίτη». Ανάμεσα στα έλατα και τις οξιές, με φόντο την επιβλητική κορυφή του Αγίου Παύλου (1.770 μ.), το μισογκρεμισμένο κτίσμα μοιάζει να αφηγείται σιωπηλά μια ξεχασμένη ιστορία ελπίδας και ματαιωμένων σχεδίων.
Η γέννηση μιας ιδέας
Το 1923, πραγματοποιήθηκε στη Δράμα το πρώτο συνέδριο για την ίδρυση φθισιατρείου στον Γρανίτη. Η απόφαση ήταν ομόφωνη: η περιοχή, γνωστή για το εξαιρετικό και υγιεινό της κλίμα, θεωρήθηκε ιδανική για τη θεραπεία της φυματίωσης, μιας ασθένειας που τότε θέριζε τον πληθυσμό.
Το μοναδικό φθισιατρείο της εποχής, στο Ασβεστοχώρι Θεσσαλονίκης, αδυνατούσε να εξυπηρετήσει τον τεράστιο αριθμό ασθενών. Έτσι, το 1929 αποφασίστηκε με νόμο να επιβληθεί εισφορά 4% επί των εσόδων των δήμων και κοινοτήτων των νομών Δράμας, Καβάλας, Ξάνθης, Κομοτηνής και Αλεξανδρούπολης, ώστε να χρηματοδοτηθεί η ανέγερση του νέου Σανατορίου. Παρότι τελικά μόνο οι νομοί Δράμας και Ξάνθης συνέβαλαν ουσιαστικά, το σχέδιο προχώρησε με τη στήριξη του κράτους, το οποίο διέθεσε 30 εκατομμύρια δραχμές για την κατασκευή του.
Ένα φιλόδοξο έργο που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ
Το Σανατόριο Γρανίτη σχεδιάστηκε να είναι ένα από τα μεγαλύτερα του είδους του, καταλαμβάνοντας έκταση περίπου 400 στρεμμάτων. Θα περιλάμβανε νοσοκομειακούς θαλάμους, θεραπευτικά κέντρα και χώρους διαμονής ασθενών. Η ανέγερσή του ξεκίνησε το 1939, με την ολοκλήρωση του υπογείου και του σκελετού του πρώτου ορόφου από λευκή πέτρα. Η αρχιτεκτονική του ήταν επιβλητική, με μεγάλα παράθυρα και μακριά βεράντα σε όλο το μήκος του κτιρίου.
Ωστόσο, το ξέσπασμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου σταμάτησε τις εργασίες, και το κτίριο δεν αποπερατώθηκε ποτέ. Έκτοτε, ο χρόνος και η φύση ανέλαβαν τη δική τους «αναστήλωση» — μια αργή, αλλά μαγευτική διαδικασία που μετέτρεψε το άτυχο έργο σε ένα απόκοσμο μνημείο.
Ένα μνημείο στη σιωπή της φύσης
Σήμερα, 86 χρόνια μετά τα εγκαίνια του σκελετού του, το Σανατόριο στέκει ως ένα σιωπηλό σύμβολο της ιστορίας του τόπου. Πνιγμένο μέσα στο δάσος, ανάμεσα σε έλατα και οξιές, αποτελεί σημείο αναφοράς για περιπατητές, φυσιολάτρες και φωτογράφους. Το μονοπάτι που οδηγεί εκεί —περίπου 25-30 λεπτά πεζοπορίας από τον οικισμό— είναι εύκολο και κατάλληλο και για ποδήλατο ή τρέξιμο.
Η διαδρομή είναι τμήμα των μονοπατιών του Γρανίτη και περιλαμβάνεται στη διαδρομή του ορεινού αγώνα «Granitis Trail». Κοντά στο Σανατόριο, το μικρό ξωκλήσι του Αγίου Γεωργίου συμπληρώνει το τοπίο, ενώ η μεταβαλλόμενη πανίδα της περιοχής, ιδιαίτερα οι πεταλούδες που κατακλύζουν το μέρος την άνοιξη και το καλοκαίρι, χαρίζουν μια μαγευτική εμπειρία σε κάθε επισκέπτη.
