Το Οροπέδιο του Νευροκοπίου, ένα από τα εντυπωσιακότερα γεωμορφολογικά τοπία της Ελλάδας, είναι ένας φυσικός θύλακας περικυκλωμένος από τα βουνά Φαλακρό, Μενοίκιο, Όρβηλο και τις απολήξεις τους. Η γεωγραφική του θέση και η μορφολογία του εδάφους δημιουργούν έναν σχεδόν κλειστό λεκανοειδή χώρο, όπου τα νερά των γύρω ορεινών όγκων συγκλίνουν και συγκρατούνται, δίνοντας στο τοπίο έναν μοναδικό χαρακτήρα.
Στο παρελθόν, το Οροπέδιο υπήρξε αρχαία λίμνη, αποτέλεσμα της συγκέντρωσης υδάτων που δεν είχαν φυσική διέξοδο. Με την πάροδο των χιλιετιών, στο νοτιότερο και χαμηλότερο σημείο του λεκανοπεδίου δημιουργήθηκαν μεγάλα φυσικά βάραθρα — οι περίφημες καταβόθρες του Νευροκοπίου. Εκεί καταλήγουν όλα τα επιφανειακά νερά του κάμπου, χάνονται στα έγκατα της γης και συνεχίζουν το υπόγειο ταξίδι τους μέχρι να αναβλύσουν ξανά στις Πηγές του Αγγίτη (Μααρά), στους πρόποδες του βουνού Αγίου Παύλου, ύστερα από υπόγεια διαδρομή περίπου 15 χιλιομέτρων και με υψομετρική διαφορά σχεδόν 400 μέτρων. Το σπήλαιο του Αγγίτη θεωρείται το μεγαλύτερο ποτάμιο σπήλαιο της Ελλάδας και ένα από τα πιο εντυπωσιακά φυσικά φαινόμενα της Ευρώπης.
Από τις 17 καταβόθρες που έχουν καταγραφεί στο Οροπέδιο, μόνο οι 7 παραμένουν ενεργές σήμερα. Οι υπόλοιπες έχουν φράξει από φερτά υλικά, προσχώσεις, απορρίμματα και δυστυχώς από υπολείμματα φυτοφαρμάκων, γεγονός που προκαλεί σοβαρά πλημμυρικά φαινόμενα. Όταν οι καταβόθρες δεν επαρκούν να απορροφήσουν τα νερά, το Οροπέδιο μετατρέπεται σε απέραντη λίμνη που μπορεί να καλύψει έως και 6.000 στρέμματα. Ο όγκος των πλημμυρικών νερών έχει υπολογιστεί ότι ξεπερνά συχνά τον όγκο του φράγματος των Λευκογείων.
Η σύγχρονη περιβαλλοντική θεώρηση οδηγεί στην ανάγκη συστηματικής διαχείρισης των υδάτων, όχι μόνο για την αποφυγή πλημμυρών αλλά και για την αξιοποίησή τους προς όφελος της τοπικής ανάπτυξης. Η πρόταση για τη δημιουργία ενός νέου φράγματος στο Καρβουνόρεμα συνδυάζει οικολογική προστασία, άρδευση καλλιεργειών και παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας.
Οι καταβόθρες, επισκέψιμες κυρίως το καλοκαίρι, αποτελούν μοναδικό γεωλογικό και τουριστικό αξιοθέατο. Ο επισκέπτης μπορεί να παρατηρήσει από κοντά αυτό το εντυπωσιακό φυσικό φαινόμενο, σε μια διαδρομή που συνδυάζει φύση, ιστορία και πολιτισμό. Κοντά στις καταβόθρες βρίσκονται τα ιστορικά Οχυρά Ντάσαβλη, Λίσσε και Παρταλούσκα, σημαντικά μνημεία της νεότερης ελληνικής ιστορίας, δημιουργώντας μια εμπειρία που συνδέει το φυσικό με το ιστορικό τοπίο του Νευροκοπίου.
